Öne Çıkan Başlıklar
- Mehmet Şimşek, 3 Haziran 2023’te yeniden Hazine ve Maliye Bakanlığı görevine geldiğinde ekonomi yönetiminin önündeki tablo yalnızca yüksek enflasyondan ibaret değildi.
- Şimşek’in göreve dönüşü, uluslararası finans çevrelerinde ise başka bir soruyu beraberinde getirdi: Türkiye yeniden ortodoks ekonomi politikalarına dönecek miydi?
- Çünkü ekonomi yönetiminin değiştiği dönemde Türkiye’nin temel makroekonomik göstergeleri, uzun süredir devam eden politikaların yarattığı baskıları açık biçimde ortaya koyuyordu.
Gelişmenin Ayrıntıları
Mehmet Şimşek, 3 Haziran 2023’te yeniden Hazine ve Maliye Bakanlığı görevine geldiğinde ekonomi yönetiminin önündeki tablo yalnızca yüksek enflasyondan ibaret değildi. Türkiye, aynı anda deprem felaketinin yaralarını sarmaya, EYT düzenlemesinin kamu maliyesi üzerindeki etkilerini yönetmeye, azalan döviz rezervlerini yeniden güçlendirmeye ve bozulan fiyat istikrarını sağlamaya çalışıyordu. Üstelik küresel ekonomide faizlerin yüksek seyrettiği, jeopolitik risklerin arttığı ve gelişmekte olan ülkelere yönelik sermaye akımlarının daha seçici hale geldiği bir dönemden geçiliyordu.
Şimşek’in göreve dönüşü, uluslararası finans çevrelerinde ise başka bir soruyu beraberinde getirdi: Türkiye yeniden ortodoks ekonomi politikalarına dönecek miydi?
Bu soru önemliydi. Çünkü ekonomi yönetiminin değiştiği dönemde Türkiye’nin temel makroekonomik göstergeleri, uzun süredir devam eden politikaların yarattığı baskıları açık biçimde ortaya koyuyordu.
Açıklamalar ve Veriler
Şimşek’in göreve başlamasından yalnızca birkaç ay önce Türkiye, Cumhuriyet tarihinin en büyük doğal afetlerinden biriyle karşı karşıya kalmıştı. 6 Şubat depremleri 11 ili doğrudan etkilerken, yaklaşık 14 milyon vatandaşın hayatını etkileyen büyük bir yeniden yapılanma süreci başladı.
Deprem bölgesinde yüz binlerce konut ve iş yerinin yeniden inşa edilmesi gerekiyordu. Yaklaşık 680 bin konut ve iş yerinin yeniden yapılması ihtiyacı, kamu maliyesi açısından uzun yıllara yayılacak önemli bir finansman yükü anlamına geliyordu.
Dünya Bankası, depremlerin fiziksel hasarını ilk etapta yaklaşık 34 milyar dolar olarak hesapladı. Birleşmiş Milletler ve Türk hükümetinin ortak çalışmaları ise yeniden inşa maliyetinin 100 milyar doların üzerine çıkabileceğine işaret ediyordu.
Bu büyüklük, o dönem Türkiye ekonomisinin yaklaşık yüzde 10’una karşılık gelen bir maliyet anlamına geliyordu.
Dolayısıyla yeni ekonomi yönetimi göreve başladığında önünde yalnızca enflasyonu düşürmek gibi klasik bir makroekonomik hedef bulunmuyordu. Aynı zamanda deprem bölgesinin yeniden ayağa kaldırılması için gereken devasa kaynağın kamu maliyesi üzerindeki etkisinin yönetilmesi gerekiyordu.
Sektöre Etkisi ve Sonraki Adımlar
Üstelik deprem harcamalarının tamamı aynı anda ortaya çıkmadı. Yeniden inşa süreci yıllara yayıldıkça bütçe üzerindeki yük de zamana yayıldı. Bu nedenle Şimşek’in göreve geldiği dönemde karşı karşıya olduğu mali tablo, yalnızca o yılın bütçe rakamlarından ibaret değildi.
Depremin hemen ardından yürürlüğe giren Emeklilikte Yaşa Takılanlar düzenlemesi de kamu maliyesinin karşı karşıya olduğu ikinci önemli başlıklardan biri oldu.
EYT kapsamında ilk etapta yaklaşık 2 milyon kişi emekli olurken, yararlanıcıların sayısı kısa süre içinde 3 milyonun üzerine çıktı. Düzenleme, milyonlarca vatandaş açısından uzun süredir beklenen bir hakkın hayata geçirilmesi anlamına gelirken, kamu maliyesi açısından ise önemli ve kalıcı bir harcama kalemi oluşturdu.
Uzman hesaplamalarına göre EYT’nin yıllık bütçe maliyeti ilk yıllarda 250-350 milyar lira bandına ulaştı. Üstelik söz konusu maliyet yalnızca emekli aylıklarından oluşmuyordu. SGK’nın prim gelirlerindeki değişim ve sağlık harcamaları da hesaba katıldığında düzenlemenin kamu maliyesi üzerindeki toplam etkisinin daha yüksek olması bekleniyordu.
Burada ekonomi politikası açısından temel tartışma da ortaya çıktı.
