Enerji sorununu çözmeden olmaz

Öne Çıkan Başlıklar

• En sonda söyleyeceğimizi en başta söyleyelim.
• 2021 yılından Mayıs 2026'ya ge­lindiğinde, makroekonomik ve je­opolitik parametreler nedeniyle enerji maliyetlerinde sanayi elekt­rik birim fiyatlarında (vergili) yak­laşık 6,4 ka…
• Küresel enerji piyasalarında em­tia fiyatları arz-talep dengelenme­si ve alternatif enerji kaynakları­nın devreye girmesiyle dezenflas­yonist bir seyir izlerken; Türkiye, enerji e…

Gelişmenin Ayrıntıları

En sonda söyleyeceğimizi en başta söyleyelim. Devletin öncülüğünde petrol ve doğal gaz üretimi için yatırımlar artırılma­lı, devlet kaynaklarını bu yöne ak­tarırken diğer yandan da Rüzgar Enerji Santralleri (RES) ve Güneş Enerjisi Santralleri (GES) için cid­di teşvikler sağlamalıdır.

2021 yılından Mayıs 2026'ya ge­lindiğinde, makroekonomik ve je­opolitik parametreler nedeniyle enerji maliyetlerinde sanayi elekt­rik birim fiyatlarında (vergili) yak­laşık 6,4 katlık; büyük sanayi (Ka­deme 2) doğal gaz birim fiyatların­da ise yaklaşık 11 ila 12 katlık bir nominal fiyat artışı gerçekleşmiş­tir.

Küresel enerji piyasalarında em­tia fiyatları arz-talep dengelenme­si ve alternatif enerji kaynakları­nın devreye girmesiyle dezenflas­yonist bir seyir izlerken; Türkiye, enerji enflasyonunda negatif ay­rışarak (diverjans) küresel ortala­maların oldukça üzerinde bir artış trendini sürdürmektedir.

Açıklamalar ve Veriler

2025 yılsonu itibarıyla, küresel endekslerdeki gerilemeye rağmen yerel piyasada enerji kalemi, man­şet enflasyonun üzerinde kalmaya devam ederek maliyet tabanlı enf­lasyon baskısını derinleştirmiştir.

1 Kur geçişkenliği ve ithal ma­liyet baskısı: Türkiye’nin bi­rincil enerji kaynaklarında (özel­likle doğal gaz ve ham petrol) yük­sek oranda dışa bağımlı olması, yerel enerji fiyatlarını doğrudan döviz kuruna endekslemektedir. Küresel piyasalarda spot boru hat­tı gazı ve LNG fiyatları düşse dahi, Türk Lirası’nın döviz karşısındaki değer kayıpları bu düşüşü absorbe etmekte ve kur geçişkenliği kana­lıyla fiyatları yukarı yönlü tetikle­mektedir.

2 Vergi yükü, fonlar ve dağı­tım maliyetleri: Enerji fatu­ralarının maliyet yapısı incelen­diğinde; çıplak enerji sarfiyat be­delinden ziyade, sistem kullanım, iletim ve özellikle dağıtım bedel­lerinin toplam fatura içerisinde­ki payının dramatik şekilde arttığı görülmektedir.

Yüksek işletme maliyetleri ve şe­beke yatırımları gerekçesiyle artı­rılan dağıtım bedelleri ile maktu/ nispi vergiler (KDV, ÖTV), tüketi­cinin üzerindeki mali yükü asimet­rik bir şekilde büyüterek fiyat me­kanizmasını bozmaktadır.

3 Yüksek enflasyon ve en­deksleme hatları: Ülke gene­lindeki yapısal yüksek enflasyon, enerji üretim ve dağıtım şirketle­rinin girdi maliyetlerini (işçilik, finansman, bakım-onarım) artır­maktadır. Bu durum, piyasa yapıcı düzenleyici kurumlar (EPDK vb.) tarafından tarifelerin sık aralıklar­la enflasyona endekslenerek gün­cellenmesini zorunlu kılmaktadır. Dolayısıyla, genel fiyat düzeyinde­ki artış, enerjiyi hem etkileyen hem de enerji kanalıyla tüm sektörleri yeniden vuran bir kısırdöngü ya­ratmaktadır.

Sektöre Etkisi ve Sonraki Adımlar

4 Jeopolitik risk primi ve kü­resel belirsizlikler: Küre­sel jeopolitik gerilimler, ticaret ro­talarındaki değişimler ve majör ekonomilerin uluslararası ener­ji arz güvenliği üzerinde yarattığı belirsizlik, fiyatlar üzerinde kalı­cı bir risk primi oluşturmaktadır. Bu makro-belirsizlikler, vadeli iş­lem piyasalarında fiyat esnekliğini azaltmakta ve yukarı yönlü baskıyı canlı tutmaktadır.

Sübvansiyon yönetiminin ve ma­liyet esaslı tarife politikasının bir sonucu olarak, 2025 yılında elekt­rik ve doğal gaz fiyatlarındaki artış­lar homojen gerçekleşmemiş, kade­meli ve tarife bazlı (konut, ticaret­hane, sanayi) olarak farklılaşmıştır:

Mesken (konut) tarifesi: Sos­yal devlet ilkesi ve hanehalkı büt­çesini koruma amacıyla konut ta­rifeleri belirli bir tüketim limitine kadar (kademeli tarife) sübvanse edilmiştir. Ancak limit aşımında uygulanan yüksek oranlı tarifeler ve yılsonuna doğru bütçe yükünü azaltmak adına sübvansiyonların kısmen daraltılması, hanehalkının gelirini doğrudan azaltarak refah kaybına yol açmıştır.

Sanayi ve ticarethane tarife­leri: Kamu sübvansiyonlarının en az uygulandığı veya tamamen kal­dırıldığı bu segment, maliyet artış­larını en çıplak haliyle göğüslemek zorunda kalmıştır. Sanayi elektri­ği ve yüksek tüketimli ticarethane doğal gaz tarifelerindeki agresif ar­tışlar, doğrudan üretim maliyetle­rine yansımıştır.

İhracat ve kalkınma engeli: Son 4 yıllık projeksiyonda elektrik ve doğal gaz fiyatlarında gözlenen kümülatif reel artışlar, imalat sa­nayisinin uluslararası arenadaki rekabet gücünü zayıflatmıştır.